Early music in Bruges

Early music in Bruges
 

La Divina Commedia

KLANKEN UIT EEN ANDERWERELDS ELDERS

 

“Laat varen alle hoop, gij die hier binnentreedt!” Zo luidt het omineuze opschrift van de hellepoort in La Divina Commedia. Het meesterwerk van Dante Alighieri (1265-1321) is het relaas van een denkbeeldige reis door het hiernamaals. In honderd canto’s doorkruist Dante de hel (Inferno), de louteringsberg (Purgatorio) en het paradijs (Paradiso). MAfestival 2017 treedt in zijn voetsporen voor een muzikale pelgrimage van de Hades naar de hemel.

 

In onze muzikale onderwereld kaapt Orpheus de hoofdrol weg. Het verhaal van de mythische singer-songwriter is te horen in iconische versies van Monteverdi en Charpentier. Maar het festival staat ook stil bij de pijnlijke metafoor van de oorlog als inferno. Net als Dante maakten Heinrich Schütz, William Lawes en vele andere componisten turbulente oorlogsjaren mee. Alleen postuum kan hun muziek de kanonnen doen zwijgen.

 

Op de louteringsberg smeken berouwvolle zielen om genade. Hun breekbare hymnes en boetepsalmen fascineerden talloze componisten, van Charpentier en Scheidemann tot Andriessen en Foccroulle. In de ijle hemels van het paradijs zingen engelenkoren en doet de harmonie der sferen haar werk. Hoe die laatste écht klinkt, ontdekken we onder meer in een lezing door Katrien Kolenberg, professor astrofysica met een specialisatie in sterrenmuziek.

 

Naarmate Dante zijn eindhalte nadert, neemt de symbolische en theologische rijkdom van zijn magnum opus gestaag toe. MAfestival 2017 zoomt in op twee figuren die het gedicht omstralen als een krans van goddelijk licht. Ten eerste: de Maagd Maria, die wordt bezongen in Josquins Ave Maria, in het Stabat Mater van Giuseppe Jannaconi en in Pietro Gnocchi’s Ave Maris Stella. Ten tweede: de Messias zelf, wiens ultieme offer centraal staat in Liszts Via Crucis. Met Die Auferstehung und Himmelfahrt Jesu zorgt Carl Philipp Emanuel Bach voor een louterende apotheose van deze festivaleditie.

 

De illustere Beatrice begeleidt Dante van het aardse naar het hemelse paradijs. Nu eens wordt zijn geïdealiseerde geliefde opgevoerd als een vrouw van vlees en bloed, dan weer als een symbool van goddelijke wijsheid. Een gelijkaardige resonantie tussen de zinnelijke en geestelijke liefde kleurt De Allegorie van het Verlangen, een programma rond het Hooglied in westerse en oosterse muziek. De hemelse liefde en haar helse kwellingen staan tot slot ook centraal in de hoofse troubadourkunst. Bertrand de Born, Arnaut Daniel en andere “orphische” minnezangers passeren de revue in Dante’s Commedia, en mochten dan ook niet ontbreken op de festivalaffiche.

 

Wat wacht ons na de dood? Zal het “anderwerelds elders” – om Jeroen Brouwers te citeren – er echt uitzien zoals Dante ons voorspiegelt? In afwachting van een sluitend antwoord kunnen we er hier en nu maar beter het beste van maken. Dat streven houdt de mens in beweging, eeuwig op zoek naar geluk en genade. Voor sommigen draait die queeste om spirituele, intellectuele of lichamelijke ontplooiing. Voor anderen – zoals de vluchtelingen die voet aan wal zetten in Europa – blijft ze een concrete realiteit. Het gedroomde paradijs en het gevreesde inferno liggen vaak dichter bij elkaar dan gehoopt. Maar als Dante ons vandaag één ding kan leren, is het wel dat we nooit mogen wanhopen - alle tekenen van het tegendeel ten spijt.

 

Katherina Lindekens

Festival Van Vlaanderen Brugge

Ontvang alle nieuws in je mailbox

Festival Van Vlaanderen Brugge

Ontvang alle nieuws in je mailbox